F.A.Q

Συνήθως κάποιος/α αποφασίζει να μιλήσει σε έναν ψυχοθεραπευτή όταν η ένταση των συμπτωμάτων ή ο πόνος που νιώθει καθώς προσπαθεί να αντιμετωπίσει μια δύσκολη κατάσταση ή ένα γεγονός ξεπερνάει τις δυνάμεις ή τις αντοχές του. Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους κάποιος/α μπορεί να αποφασίσει να επισκεφτεί έναν ψυχολόγο Ορισμένοι από αυτούς είναι το άγχος, η κατάθλιψη, οι δυσκολίες στις σχέσεις, οι στρεσογόνοι παράγοντες στην επαγγελματική ή προσωπική ζωή, η αλλαγή επαγγελματικού προσανατολισμού, η ανησυχία και οι προκλήσεις της καθημερινής ζωής, τα προβλήματα συμπεριφοράς, η διαχείριση του θυμού, η χαμηλή αυτοπεποίθηση, η διαχείριση της απώλειας, το πένθος καθώς και η αναζήτηση προσωπικής ανάπτυξης.

Ο ψυχολόγος μπορεί να σας βοηθήσει να κατανοήσετε. να αντιμετωπίσετε και να διαχειριστείτε διάφορες προκλήσεις περιόδου ζωής δηλαδή ζητήματα που ανακύπτουν σε διαφορετικές ηλικιακές και όχι μόνο φάσεις ζωής, σκέψεις και προβληματισμούς που δυσκολεύουν την λήψη αποφάσεων, προβλήματα που προκύπτουν κατά τη σύναψη ή τη διάρκεια μιας στενής διαπροσωπικής σχέσης, ζητήματα που προκύπτουν από την ενάσκηση του γονεικού ρόλου, ζητήματα που προκύπτουν κατά τη διάρκεια της εφηβείας, συνέπειες που προκύπτουν από τη χρήση ή την κατάχρηση ουσιών ή εθισμού σε τυχερά παίγνια, καθώς και προβλήματα ψυχικής υγείας. Από την ανησυχία και την κατάθλιψη έως τη διαχείριση του θυμού, των διαπροσωπικών σχέσεων έως και την λήψη σημαντικών αποφάσεων, ο ψυχολόγος μπορεί να παρέχει εργαλεία, στρατηγικές και υποστήριξη για να βελτιώσετε την ευημερία και την ποιότητα ζωής σας.

Ακούγεται οξύμωρη ως ερώτηση αλλά πιστεύω ότι είναι πολύ ουσιαστική και γλιτώνει πολύ χρόνο, κόστος και ταλαιπωρία και για τα δύο εμπλεκόμενα μέρη δηλαδή τον θεραπευόμενο και τον θεραπευτή. Βασικός λόγος είναι το να μην έχει ωριμάσει η ιδέα σε κάποιον του να εμπλακεί σε μία χρονοβόρα διαδικασία, καθώς η ψυχοθεραπεία είναι μια διαδικασία που απαιτεί πολύ χρόνο. Η ψυχοθεραπεία δεν είναι βιολογική θεραπεία και απαιτεί χρόνο εκπαίδευσης κάποιου στη μεθοδολογία αντίληψης, σκέψης ανάλυσης και διαχείρισης του υλικού που προκύπτει. Ταυτόχρονα πρόκειται για μια κοστοβόρα διαδικασία, που απαιτεί ταυτόχρονα προσωπική συνέπεια, ως προς την συμμετοχή και τη συχνότητα παρουσίας αλλά και προς την προσωπική δουλειά στην εκτός της συνεδρίας ζωή. Η ψυχοθεραπεία απαιτεί να είναι προσωπική απόφαση του ατόμου να εμπλακεί και όχι αποτέλεσμα πίεσης από τρίτους, παραπομπής από άλλους ειδικούς, ή μια επιπόλαιη απόφαση. Συχνά παρατηρούμε ότι η ψυχοθεραπεία δεν ωφελεί αυτούς που διατηρούν μια αμφιθυμική ή εχθρική στάση ως προς απέναντί της για διαφόρους προσωπικούς λόγους αρχών.

Κατά τη διάρκεια της πρώτης συνεδρίας αυτό που θα συμβεί είναι η γνωριμία των δύο εμπλεκομένων μερών δηλαδή του θεραπευτή και του θεραπευόμενου. Η γνωριμία αυτή γίνεται με βάση μια ημιδομημένη διαδικασία υπό την έννοια της λήψης ιστορικού δηλαδή βασικών πληροφοριών αναφορικά με τον άνθρωπο, την κατάσταση ζωής του καθώς και των λόγων που παρακίνησαν να αναζητήσει επαφή με τον ειδικό. Στον υπόλοιπο χρόνο της συνεδρίας γίνεται μια αρχική συζήτηση ως προς τις προτεραιότητες των υπό εξέταση θεμάτων καθώς και τον θεραπευτικό σχεδιασμό συμπεριλαμβανομένης της εκτιμώμενης διάρκειας, του κόστους, της συχνότητας των συνεδριών καθώς και των ορίων (επεξηγούνται σε παρακάτω ενότητα), δηλαδή των κανόνων που διασφαλίζουν την ασφάλεια καθώς και την ομαλή διεξαγωγή της ψυχοθεραπείας. Εν συνεχεία στις πρώτες συνεδρίες που ακολουθούν και καθώς βαθαίνει η γνωριμία με ισότιμο και διαφανή τρόπο μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου θα γίνει η εκτίμηση και η κλινική αξιολόγηση τόσο με τη χρήση δομημένης συνέντευξης όσο και με τη χρήση της διαδικασίας της Ψυχολογικής Αξιολόγησης (επεξηγείται σε παρακάτω ενότητα).

Τα όρια στην ψυχοθεραπεία αναφέρονται στους κανόνες που διέπουν την αλληλεπίδραση, τη φύση της διαδικασίας της αλληλεπίδρασης και κυρίως την ίδια τη σχέση μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου. Τα όρια δεν προκύπτουν από την προσωπική άποψη του εκάστοτε θεραπευτή αλλά από τη δεοντολογία που εφαρμόζει ο ειδικός εφόσον ο ίδιος είναι εκπαιδευμένος και καταρτισμένος ψυχολόγος. Κάθε ψυχολόγος υποχρεούται να επιδεικνύει σε εμφανές για τον θεραπευόμενο του σημείο του γραφείου την άδεια εξασκήσεως καθώς και τον αριθμό μητρώου εγγραφής στον Σύλλογο Ελλήνων Ψυχολόγων αριθμό που πιστοποιεί ότι ο ειδικός είναι μέλος και ως εκ τούτου συμμορφώνεται με τους κανόνες δεοντολογίας που θα πρέπει να διέπουν την θεραπευτική σχέση και διαδικασία. Με αυτές τις πληροφορίες καλό θα είναι ο θεραπευόμενος να ελέγχει την πιστοποίηση του ψυχολόγου του στο site www.SEPS.gr .

Αναφορικά με τα βασικά όρια, το πρώτο είναι η εχεμύθεια, δηλαδή ότι λέγεται στη διάρκεια της συνεδρίας προστατεύεται από το απόρρητο. Ο κανόνας αυτός έχει δύο βασικές εξαιρέσεις: 1) την οργανωμένη αυτό-επιθετικότητα (αυτοκτονικό ιδεασμό) και την 2) ετερο-επιθετικότητα (δηλαδή την πρόθεση να προκαλέσει κανείς βλάβη ή ζημία σε κάποιον άλλο). Και στις δύο περιπτώσεις, το απόρρητο με ενημέρωση του ενδιαφερόμενου διακόπτεται και λαμβάνονται όλα τα απαραίτητα μέτρα προκειμένου ο τελευταίος να καταστεί ασφαλής. Το δεύτερο όριο είναι η συνέπεια συμμετοχής και εργασίας, δεδομένου ότι η ψυχοθεραπεία δεν είναι ένα χάπι το οποίο το παίρνει κάποιος και αντιμετωπίζει σε σύντομο διάστημα τα προς επίλυση ζητήματα. Όταν παραβιάζεται το όριο με συχνές ακυρώσεις και δικαιολογίες από πλευράς του ενδιαφερόμενου η ακυρωμένη συνεδρία αποζημιώνεται, ενώ από πλευράς του ειδικού γίνεται συζήτηση προκειμένου να βρεθούν τρόποι που θα ενισχύσουν το κίνητρο και τη συνέπεια του πρώτου.

Άλλα όρια έχουν να κάνουν με τη μη χρήση βίας (σωματικής ή λεκτικής), την απαγόρευση χρήσης ουσιών πριν την προσέλευση στο χώρο της συνεδρίας, την συνέπεια και συμμόρφωση κάποιου σε φαρμακευτική αγωγή που έχει κριθεί αναγκαίο να λαμβάνει, την απαγόρευση αυστηρά οποιασδήποτε άλλης συνδιαλλαγής και αλληλεπίδρασης μεταξύ θεραπευτή θεραπευόμενου εκτός του χώρου του γραφείου και του χρόνου της συνεδρίας. Με άλλα λόγια τα δύο εμπλεκόμενα μέλη της θεραπευτικής δυάδας δεν καλλιεργούν άλλου είδους σχέση εκτός αυτής που επισυμβαίνει στον θεραπευτικό χώρο. Αυτό το όριο είναι σημαντικό, καθώς όσο η γνωριμία βαθαίνει, η οικειότητα και η φιλικότητα θα πρέπει να αξιοποιούνται προκειμένου να αισθανόμαστε μεγαλύτερη εμπιστοσύνη και όχι να εκμεταλλευόμαστε ο ένας τον άλλο για άλλους λόγους (π.χ. παρέα , κοινωνικοποίηση κ.ο.κ)

Προσωπικά έχω προσθέσει και ένα επιπλέον όριο το οποίο είναι προσωπικό και αφορά την άρνηση μου να συνεργαστώ ψυχοθεραπευτικά με άτομο το οποίο έχει ρατσιστικές απόψεις για οποιοδήποτε ζήτημα αφορά την κοινωνία, τους ανθρώπους και τις μεταξύ μας σχέσεις. Άλλα όρια αφορούν το επίπεδο διαφάνειας και αυτοαποκάλυψης του θεραπευτή προς τον θεραπευόμενο, προσωπικά απαντώ με ειλικρίνεια σε ερωτήσεις που μπορεί να έχει ο θεραπευόμενος μου και κυρίως όταν αυτές οι ερωτήσεις αποσκοπούν στο να με γνωρίσει καλύτερα, θα αποφύγω να απαντήσω σε ερωτήσεις που απλά ικανοποιούν την περιέργεια του θεραπευόμενου μου αναφορικά με την προσωπική μου ζωή. Πιστεύω στην ισότιμη και διαφανή σχέση πάντα όμως με σεβασμό και προτεραιότητα τον άλλο καθώς ο χώρος και ο χρόνος της συνεδρίας πρέπει να αξιοποιείται προς όφελος του θεραπευόμενου.

Η διαδικασία της Ψυχολογικής Αξιολόγησης είναι μια σύνθετη, πολυπαραγοντική διαδικασία γνώσης του εαυτού που προέρχεται μέσα από τη χρήση ψυχομετρικών εργαλείων. Δεν μετράει εξυπνάδα, δεν αξιολογεί δεξιότητες επαγγελματικής φύσης, αλλά καταγράφει, περιγράφει και αναλύει λεπτομερώς τα μοτίβα λειτουργίας που αφορούν την δομή της προσωπικότητας του ατόμου, τη νοητική και αντιληπτική λειτουργία, τη συναισθηματική λειτουργία και έκφραση, τα μοτίβα σύναψης διαπροσωπικών σχέσεων και της κοινωνικής προσαρμογής, τα μοτίβα φυλογενετικής ταυτοποίησης και ενδοβολής των γονεικών φιγούρων και προτύπων, τις άμυνες του Εγώ και την επαφή με την πραγματικότητα. Με λίγα λόγια, η διαδικασία αυτή μας δίνει όλη την απαραίτητη πληροφορία που χρειαζόμαστε για να εξηγήσουμε τη φύση των προβλημάτων μας ή των προβληματικών συμπεριφορών μας, μας επιτρέπει την εις βάθος και στοχευμένη παρέμβαση, αλλά και στοχοθεσία καθώς επίσης καθοδηγεί και την επιλογή της βέλτιστης στρατηγικής επίλυσης.

Πιστεύω ότι η διαδικασία της Ψυχολογικής Αξιολόγησης κάνει αυτό που πολλές φορές χρειάζεται, αλλά δεν έχουμε τρόπο να το επιλύσουμε. Ο κόσμος γενικά αρέσκεται στις συζητήσεις που κάνει προκειμένου να επιλύσει ένα πρόβλημα, να βασίζεται στο τι πιστεύει ή στο τι έχει βιώσει. Εν αντιθέσει, στην ψυχοθεραπεία δεν μένουμε στο τι πιστεύει ο ένας ή ο άλλος. Το σημαντικό είναι να μπορούμε να βασιστούμε σε κάτι έξω από εμάς όσο το δυνατόν αντικειμενικό και λιγότερο στο τι ξέρουμε ή τι πιστεύουμε ότι γνωρίζουμε. Η αναφορά μας καθ’ όλη τη διάρκεια της ψυχοθεραπείας στα αποτελέσματα της Ψυχολογικής Αξιολόγησης λειτουργεί ως άγκυρα αλλά και ως φάρος,  όταν για διαφόρους λόγους η δυάδα θεραπευτής και θεραπευόμενος χάνει το στόχο της. Και ένας τελευταίος και σημαντικός λόγος. Πολλοί λένε ότι η ψυχοθεραπεία είναι λόγια και κουβέντες όπως αυτές που μπορούμε να κάνουμε με τους φίλους μας.

Ο ψυχολόγος και ο ψυχίατρος ασχολούνται και οι δύο με τη ψυχική υγεία, αλλά υπάρχουν κάποιες βασικές διαφορές στην προσέγγισή τους. Ο ψυχολόγος επικεντρώνεται κυρίως στη θεραπεία και στη συμβουλευτική, χρησιμοποιώντας διάφορες ψυχοθεραπευτικές τεχνικές, αλλά σε καμία περίπτωση φαρμακευτικές προσεγγίσεις. Οι ψυχολόγοι δεν χορηγούμε, δεν συστήνουμε και δεν συμβουλεύουμε τους θεραπευόμενους μας να λαμβάνουν συνταγογραφημένα ή μη σκευάσματα. Ο ψυχίατρος, από την άλλη πλευρά, είναι ιατρός με εξειδίκευση στην ψυχιατρική και μπορεί να παρέχει εξιδεικευμένη θεραπεία με φάρμακα. Ορισμένες φορές, ο ψυχολόγος και ο ψυχίατρος είναι χρήσιμο να συνεργάζονται για να παρέχουν ολοκληρωμένη φροντίδα στον θεραπευόμενο. Θεωρώ ότι η επικοινωνία μεταξύ των ειδικών εάν κριθεί απαραίτητα, μπορεί να αποδώσει το μέγιστο όφελος προς τον θεραπευόμενο.

Ο ψυχολόγος δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι θα λύσει όλα τα προβλήματά σας. Ωστόσο, μπορεί να σας παράσχει υποστήριξη, κατανόηση και τις απαραίτητες δεξιότητες και εργαλεία για να αντιμετωπίσετε τις προκλήσεις σας. Ο ψυχολόγος συνεργάζεται μαζί σας για να εξερευνήσετε τα προβλήματα και να βρείτε εναλλακτικούς τρόπους αντίδρασης και αντιμετώπισης. Ανεξάρτητα από την ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση και εμπειρία ο ειδικός δε θα πρέπει να κατευθύνει, να χειραγωγεί ή να επιβάλλει ευθέως ή πλαγίως τη διαδικασία λήψης απόφασης, ακόμα και αν ο ενδιαφερόμενος το ζητήσει επιμόνως. Οφείλει να εμπιστεύεται τη διαδικασία καθώς και τον χρόνο που απαιτείται ούτως ώστε ο θεραπευόμενος να αξιοποιήσει τα εργαλεία της ψυχοθεραπείας, το σθένος αλλά και το πλήθος των ικανοτήτων που διαθέτει και τις οποίες αποκαλύπτει συν τω χρόνο η θεραπευτική διεργασία.

Η συχνότητα των συνεδριών εξαρτάται από τη χρονική στιγμή της θεραπείας (π.χ. είθισται στο διάστημα έναρξης η συχνότητα να είναι εβδομαδιαία καθώς αυτή υποβοηθά την δυάδα να αποκτήσει την αναγκαία εξοικείωση και δυναμική), τις ανάγκες που απορρέουν από την φύση και την ένταση της υποκείμενης συμπτωματολογίας, καθώς και από τις δυνατότητες χρόνου και κόστους τις οποίες μπορεί να υποστηρίξει τη δεδομένη χρονική περίοδο ο ενδιαφερόμενος. Όλα αυτά τα ζητήματα συζητούνται κατά τη διάρκεια των πρώτων συνεδριών και συμφωνούνται από κοινού.

Η διάρκεια της συνεδρίας ψυχολογίας συνήθως κυμαίνεται από 50 έως 60 λεπτά. Ο χρόνος αυτός επιτρέπει αρκετό χρόνο για να συζητήσουμε, να αναλύσουμε τα προς θεραπεία θέματα καθώς και να σκεφτούμε πιθανές προσεγγίσεις διαχείρισης των θεμάτων που θα μπορούσαν να δοκιμαστούν στο διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ των συνεδριών.

Το κόστος των συνεδριών είναι κάτι που προσυμφωνείται μεταξύ της θεραπευτικής δυάδας αναλόγως των δυνατοτήτων και των περιθωρίων που έκαστος εκ των δύο έχει. Ένα μέσο σταθμικό κόστος ατομικής ψυχοθεραπείας κυμαίνεται μεταξύ 50 με 60 ευρώ, ενώ το κόστος για οικογενειακή ή θεραπεία ζεύγους είναι στα 70 με 80 ευρώ. Το κόστος συμμετοχής σε ομαδική ψυχοθεραπεία ανέρχεται στα 150 ευρώ. Προσωπικά πάντα θα εκτιμήσω τις δυνατότητες και το κίνητρο για θεραπεία που έχει ο ενδιαφερόμενος και θα κάνω οτιδήποτε κρίνω απαραίτητο μέσα στα περιθώρια που έχω προκειμένου το κόστος να μην αποτελέσει εμπόδιο στην παραμονή και συνέπεια του θεραπευόμενου μου. Κατανοώ ότι το κόστος είναι ένας σημαντικός παράγοντας που μπορεί να αποτρέψει κάποιον να απευθυνθεί ιδιωτικά σε κάποιον ψυχοθεραπευτή. Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να σκεφτούμε λύσεις που μπορεί να τροποποιηθεί η συχνότητα των συνεδριών ή προτάσεις απεύθυνσης σε δημόσιου χαρακτήρα δομές όπως τα Κέντρα Ψυχικής Υγιεινής των Δήμων.

Η πρόσφατη εμπειρία που αποκτήσαμε ως ειδικοί κατά τη διάρκεια της καραντίνας και των περιορισμών των μετακινήσεων λόγω της πανδημίας COVID 19, εδραίωσε την πεποίθηση ότι οι συνεδρίες μέσω εργαλείων της εξ αποστάσεως επικοινωνίας (Skype, whatsapp, Viber, Teams, Zoom κ.ο.κ) μπορεί να αποδώσει εξ ίσου σοβαρά οφέλη εν συγκρίσει με τη μη συμμετοχή σε ψυχοθεραπεία. Αυτό δε σημαίνει ότι αντικαθιστούν την δια ζώσης επαφή και τα πλεονεκτήματα της,  αλλά ότι είναι δυνατότητες που μπορεί να αξιοποιήσει κάποιος όταν βρίσκεται στην επαρχία, στο εξωτερικό ή όταν αντιμετωπίζει κάποιες καταστάσεις υγείας, προκειμένου να του επιτρέψουν να συνεχίσει την ψυχοθεραπεία του.

Το αν προτιμάτε ψυχολόγο άντρα ή γυναίκα είναι προσωπική επιλογή και αφορά την άνεσή σας και το είδος της επικοινωνίας που σας κάνει να αισθάνεστε άνετα. Σημαντικότερο από το φύλο είναι η ηλικία, η επαγγελματική εμπειρία, η φιλοσοφία και νοοτροπία που έχει για τη ζωή και τους ανθρώπους , η κατάρτιση και η εκπαίδευση, η εμπιστοσύνη και η κατανόηση που θα βρείτε στον ψυχολόγο επιλογής ή σύστασης από άλλους. Υπάρχουν λόγοι που μπορούν να καθοδηγήσουν την επιλογή ψυχολόγου με βάση το φύλο όπως π.χ. μια γυναίκα να έχει κακοποιηθεί από έναν άντρα και να αισθάνεται μεγαλύτερη ασφάλεια να συνεργαστεί με γυναίκα ψυχολόγο. Εξακολουθώ να πιστεύω ότι σημασία έχει η νοοτροπία αλλά και η κατάρτιση του ειδικού. Θα δώσω ένα απλό παράδειγμα. Ένας θεραπευόμενος προσδιορίζεται ως γυναίκα και είναι σε διαδικασία φυλομετάβασης. Σημασία δεν έχει αν θα συνεργαστεί με έναν άντρα ή μια γυναίκα ψυχολόγο όσο με έναν ειδικό που έχει καταρχάς αποδοχή αλλά κυριότερα γνώση και εμπειρία ως προς τα ζητήματα φύλου.

Οι ατομικές και ομαδικές θεραπείες έχουν διαφορετικά πλεονεκτήματα καθώς αποτελούν διαφορετικά εργαλεία δουλείας με τον εαυτό. Η ατομική θεραπεία επικεντρώνεται αποκλειστικά στο άτομο  και τις ατομικές του ανάγκες και προβλήματα. Αυτό του παρέχει τη δυνατότητα να εξερευνήσει βαθύτερα τις προσωπικές του συναισθηματικές και ψυχολογικές διαδικασίες. Η ομαδική θεραπεία, από την άλλη πλευρά, παρέχει την ευκαιρία σε κάποιον να μοιραστεί εμπειρίες και να αναπτύξει σχέσεις με άλλους ανθρώπους που αντιμετωπίζουν διαφορετικές προκλήσεις. Τα τελευταία χρόνια η πρακτική και εμπειρία έχει αναδείξει ένα ελαφρύ προβάδισμα της ομαδικής ψυχοθεραπείας καθώς αποτελεί μια ολοκληρωμένη και πιο πλούσια σε εργαλεία ψυχοθεραπευτική διεργασία. Ποτέ κανείς δεν ξεκινά με την ομαδική ψυχοθεραπεία, καθώς χρειάζεται αρκετός χρόνος καλής και εις βάθος προετοιμασίας, ανάπτυξης διαπροσωπικών δεξιοτήτων καθώς και εμπειρίας στις διεργασίες της ατομική ψυχοθεραπείας. Ποτέ δε θα πρέπει πέραν της σύστασης του ειδικού για συμμετοχή σε ομαδικό σχήμα να επιβάλλεται η συμμετοχή καθώς αυτό αποτελεί μονόδρομο για τη θεραπεία κάποιου. Τελικά αυτό που έχω καταλάβει είναι αφενός μεν ότι δεν κάνουμε όλοι για όλα καθώς επίσης ότι γίνεται με το ζόρι γρήγορα εγκαταλείπεται.

Οι προσπάθειες πειθούς πρέπει να γίνονται με σεβασμό και κατανόηση του άλλου καθώς και με βάση το είδος της σχέσης που έχουμε με τον άλλο. Μπορείτε να μιλήσετε με ανοικτά και με ειλικρίνεια για αυτό που σας ανησυχεί ως προς τον τρόπο που ο άνθρωπός σας διαχειρίζεται τα ζητήματα που τον απασχολούν. Σίγουρα επιβάλλεται να μοιραστείτε τις θετικές εμπειρίες σας από τις δικές σας συνεδρίες ή να παραπέμψετε σε έναν αξιόπιστο ψυχολόγο που γνωρίζετε ή έχετε ακούσει θετικά σχόλια. Σημειώστε ότι η απόφαση του ατόμου να πάει σε έναν ψυχολόγο είναι προσωπική, και ορισμένες φορές μπορεί να χρειαστεί χρόνος για να φτάσει σε αυτή την απόφαση. Δεν πιέζουμε αλλά και σε καμία περίπτωση δεν θέτουμε τη συμμετοχή του άλλου σε ψυχοθεραπεία ως όρο για να είμαστε σε σχέση μαζί του. Η ψυχοθεραπεία δεν εκβιάζεται αλλά παρακινείται με αγάπη, νοιάξιμο και ενδιαφέρον για τον άλλο. Δεν ξεχνάμε όσο δύσκολη κι αν είναι η σχέση μας με τον άλλον σίγουρα δε θα τη βελτιώσει η πίεση ή ο εκβιασμός.